Sau nhiều năm phát triển và kiểm định, những chiếc taxi bay điện thương mại đầu tiên đang chuẩn bị chính thức đưa vào khai thác chở khách, mở ra bước ngoặt cho ngành di chuyển hàng không.
Những dịch vụ thương mại ở quy mô thử nghiệm có thể bắt đầu ngay trong năm nay, nhiều khả năng dẫn đầu bởi Joby Aviation (có trụ sở tại California) tại thị trường Dubai hoặc Mỹ. Dù xuất phát điểm ở đâu, đây cũng là cột mốc quan trọng của ngành di chuyển hàng không đô thị (Urban Air Mobility – U.A.M.). Quá trình thương mại hóa này sẽ được triển khai cẩn trọng theo từng chuyến bay được cấp phép, thay vì bùng nổ ồ ạt ngay lập tức.

Năm 2016, Uber Elevate xuất bản báo cáo định hướng về tương lai di chuyển hàng không đô thị, tập trung vào dòng máy bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) vận hành êm ái và không phát thải. Ý tưởng về những chiếc taxi bay giúp vượt qua những điểm tắc nghẽn giao thông đã kích hoạt một làn sóng đầu tư và thiết kế trên toàn cầu. Hai năm trước, trang evtol.news từng ghi nhận hơn 1.200 dự án eVTOL, trong đó nhiều đơn vị kỳ vọng sẽ thương mại hóa vào giai đoạn 2025–2026.
Thực tế thị trường hiện tại

Phần lớn các ý tưởng ban đầu dừng lại ở mức đề án hoặc thông cáo báo chí. Một số doanh nghiệp gọi vốn thành công nhưng không duy trì được hoạt động. Ngay cả Uber cũng đã rút khỏi mảng này và chuyển giao Elevate cho Joby. Hiện nay, các đại diện dẫn đầu tại thị trường Mỹ và Châu Âu bao gồm Joby, Archer, Wisk,Eve, Beta Technologies và Vertical Aerospace.
“Công chúng sẽ sớm thấy những chiếc máy bay này cất cánh tại nhiều khu vực trên khắp nước Mỹ ngay trong năm nay, ít nhất là với những thương hiệu đã đạt tiến độ thử nghiệm nâng cao,” ông Mike Hirschberg, chuyên gia tư vấn hàng không kỳ cựu từng quản lý Vertical Flight Society cho biết.

Sự hiện diện ngày càng rõ nét của dòng phương tiện này đến từ Chương trình Thí điểm Tích hợp eVTOL (eIPP), được thành lập theo sắc lệnh tổng thống vào tháng 6/2025 nhằm đẩy nhanh việc triển khai an toàn các phương tiện hàng không tiên tiến. Chương trình cho phép các công ty đã hoàn thiện thử nghiệm thực hiện những chuyến bay trình diễn thực tế tại các địa điểm tham gia, trước khi nhận chứng nhận kiểu loại (type certification) chính thức từ Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA).
“Đà tiến triển sẽ mạnh mẽ hơn khi chúng tôi chính thức chở khách và vận hành thực tế trong khuôn khổ chương trình eIPP,” ông Eric Allison, Giám đốc Sản phẩm của Joby nhận định. “Điều này giúp công chúng hình dung rõ cách thức hoạt động thực tế của máy bay, đồng thời hỗ trợ đẩy nhanh các bước còn lại trong quá trình cấp chứng nhận.”
Mô hình khai thác chặng ngắn đô thị
Đối với hành khách, mô hình taxi bay trong phạm vi đô thị được xác định là mục tiêu phục vụ chủ đạo, thay cho các chuyến bay liên vùng đường dài. Bà Megha Bhatia, Giám đốc Thương mại của Eve cho biết: “eVTOL tập trung giải quyết bài toán kết nối chặng cuối (last-mile) hoặc những chặng di chuyển ngắn trong khu vực đô thị.”

Ở giai đoạn đầu, các chuyến bay sẽ kéo dài chỉ vài phút, kết nối từ sân bay quốc tế đến bến đáp trực thăng (helipad) hoặc điểm đáp riêng (vertiport) ở khu vực ven đô. Có thể hình dung các tuyến hành trình tiêu biểu như: từ sân bay JFK đến trung tâm Manhattan (New York), từ MIA đến trung tâm Miami, từ LAX đến Malibu (Los Angeles), hoặc phục vụ di chuyển nhanh tại các sự kiện quy mô như giải golf The Masters, giải đua ngựa Kentucky Derby hay các chặng đua Công thức 1 (Formula 1).
Trong giai đoạn đầu, dịch vụ sẽ duy trì ở quy mô vừa phải: đội tàu bay nhỏ vận hành trên các tuyến cố định,giúp nhà sản xuất tối ưu quy mô và cơ quan quản lý tích lũy kinh nghiệm vận hành. Việc phổ cập rộng rãi tới công chúng vẫn cần thêm thời gian.
“Công nghệ này có thể ban đầu tiếp cận nhóm khách hàng có thu nhập cao. Tương tự như các công nghệ mới khác, chi phí sẽ dịch chuyển giảm dần theo thời gian,” ông Sergio Cecutta, thành viên điều hành tại SMG Consulting nhận định.
Joby hiện dẫn đầu về tiến trình hoàn thiện chứng nhận với FAA. Đơn vị tư vấn SMG dự báo công ty này có thể đạt chứng nhận cuối cùng trong vòng hai năm tới, và các nhà sản xuất khác sẽ nối tiếp trong nửa sau thập kỷ.
“Nhu cầu thị trường sẽ tăng trưởng tích cực từ mốc đó. Nguồn cung dự kiến bắt kịp nhu cầu vào khoảng giữa thập niên 2030, hướng tới quy mô thị trường đạt 1.000 tỷ USD vào năm 2050,” ông Cecutta chia sẻ thêm.
Những chuyến bay thương mại đầu tiên ra mắt tới đây sẽ khép lại một thập kỷ nghiên cứu và phát triển ban đầu, chính thức mở ra giai đoạn dài hạn trong việc tái định hình phương thức di chuyển của con người.
Bài: Navigator Media

